Onderzoek 911

Het stuk uit het Parool is van de hand van Maurits Schmidt. Het is onder ter info volledig overgenomen.

Kees Driehuis

Geboren: 8 december 1951, Amsterdam.
Zoon van: bakker.
Hoogste opleiding: School voor de Journalistiek, Utrecht.
Vorige baan: adjunct-hoofdredacteur en presentator van Nova, voordien oprichter en eindredacteur van Zembla, en Impact, redacteur Sonja, tal van radioactualiteitenprogramma's.
Mooiste wapenfeit: Bij de Vara terechtgekomen zijn, 'wat m'n leven grotendeels bepaalde'.
Laatste boek: De macht van meneer Miller, Charles den Tex.
Wil nog: met Zembla de Televizierring winnen.
Zembla-eindredacteur Kees Driehuis: 'Ik ben een Vara-haan. Wij moeten opkomen voor mensen die het echt nodig hebben.'

Kees Driehuis (54), eindredacteur van de (bijna) wekelijkse documentairerubriek Zembla (Vara/NPS) en presentator van de quiz Per seconde wijzer, liet deze zomer onbedoeld het kabinet vallen met zijn uitzending over Ayaan Hirsi Ali op 11 mei. 'Uitzending Ayaan was mooie dag'

Al Qaida dreigt Nederland met een aanslag als we Ayaan Hirsi Ali het land niet uitsturen. De AIVD vindt een willig instrument in Zembla, dat met een documentaire over Ayaan het land voor een ramp behoedt.

"Zat de wereld maar zo romantisch in elkaar! Nee, zo is het niet gegaan."

Er moeten toch mollen zitten in de journalistiek. Zou Zembla eens moeten uitzoeken.

"Als wij ons nog populairder willen maken bij de collega's, moeten we dat zeker doen."

U hebt in elk geval uw 'five eleven'.

"?... Oh, toen we De heilige Ayaan uitzonden! Ja, mooie dag. Nog steeds heel tevreden..."

Is dat zo?

"Absoluut... We hebben verbaasd gekeken naar wat de uitzending teweeg heeft gebracht."

Met als 'Dritte im Bunde' zowel de heer Nawijn met zijn Kamervragen als de Hofstadgroep met zijn bloemetje voor u. Hoe voelt dat?

"Dat voelt niet. Wij hadden geen Kamervragen in de week gelegd, zoals bij belangrijke onderwerpen wel gebeurt. En die baldadige jongens met bloemen, ach... De gretigheid waarmee de Volkskrant ermee opende, viel me wél op. Blijkbaar wordt ons programma verdacht door zoiets."

De gevolgen waren dan ook merkwaardig. Was u daarop uit? De val van Verdonk?

"Weer een complottheorie. Dat heb ik uitgelegd in een persbericht."

Op zich opvallend, zo'n uitvoerige apologie.

"Wij wilden geen afzonderlijke reacties geven omdat we zo in de verdediging werden gedrongen. Alsof we ons moesten excuseren."

En dat doet u niet gemakkelijk. U gaf wel toe dat Ayaan allang over haar naam had verteld.

"Had dat de essentie veranderd? Het ging ons om haar hele vluchtverhaal in het licht van het hypocriete vreemdelingenbeleid van de VVD."

Had u tevoren de gevolgen voorzien?

"Dat kon niemand. Dit had meer te maken met onbekwaamheid van ministers, dynamiek van het debat, een haperende premier. We betreuren het niet als een minister om ons programma moet aftreden. Elke journalist wil dat. Maar je koerst er niet op."

Hirsi Ali wilde al eerder naar de VS, terwijl nu gespeeld werd dat het door Zembla kwam.

"Dat is een kern in de nasleep. Ons werd verweten dat we oude feiten oprakelden, terwijl anderen, van Gerrit Zalm en Theodor Holman tot Twan Huys, verzwegen wat ze al wisten. Wij hebben gewoon ons werk gedaan. Dat daar het kabinet op valt, is meegenomen; ik ben er geen aanhanger van. Wij houden ons nu even rustig, maar niemand is gaan zoeken wat ze allemaal wisten in de VVD, wat en waarom ze dat verzwegen."

De journalistiek zou de macht in de Tweede Kamer eigenlijk moeten overnemen, hebt u eens als 'belachelijk voorstel' geopperd.

"Omdat daar veel waan van de dag is. Politici bekijken niet eens meer het antwoord op hun eigen vragen. Sommige onderzoeksjournalisten sla ik hoger aan dan sommige Kamerleden."

Dan krijgen we dus een journalistocratie.

"Welnee; ik ben alleen niet vrolijk over het niveau waarop Nederland wordt bestuurd en gecontroleerd. Het verschil is dat journalisten geen kolen en geiten hoeven te sparen."

Hoewel onze eigen Han Lips u te boek heeft gesteld als 'de eeuwige sympathieke olijkerd'...

"Klopt allemaal. In Per seconde wijzer tenminste."

Toch zit er volgens mij meer drift en venijn in u. U had bijvoorbeeld 'De zwakste schakel' willen presenteren. Daar heb je die eigenschappen nodig.

"Met een redactie van twintig man, zoals bij Zembla, zit je niet permanent glimlachend achter je bureau. Daar heb je een portie venijn, drift, bezetenheid bij nodig. Ik kan boos worden over onbenulligheid en oneerlijkheid. Dan gebeurt er wat."

Bij Nova bent u daarop gestruikeld. Bij uw vertrek liep de steun uit de redactie niet over.

"Ze hebben me moedwillig laten struikelen, zij het niet op de eigenschappen die u mij toedicht. Maar ik wil het niet meer over Nova hebben. Die nare periode ligt ver achter me. Ik zeg alleen dit: ik kan niet tegen oneerlijke mensen. Als ik die hier zou treffen, ben ik ook weg."

Toen u bij Nova kwam, als presentator, noemde u dat een eervol baantje, dat niet mocht mislukken. Lekker bekvechten, meer spanning dan Zembla. Toen u terugging naar Zembla kwam u met zowat dezelfde argumenten. Wil de echte Driehuis opstaan?

"Toen ik erheen ging, wilde ik er graag heen. Toen ik op een achterbakse manier werd weggewerkt, wilde ik graag weg. Maar ik zeg niks meer. Bij zo'n vertrek klinkt alles al gauw rancuneus."

Bent u vis, varaan, varken of fazant?

"Ik ben een Vara-haan. U refereert aan een recent onderzoekje van Talpa naar de Vara."

Ik had u ingeschat op een varaan met fazantentrekjes. Is de Vara nog wel dat warme nest voor u, waarover Jack Spijkerman zijn twijfel uitte bij zijn vertrek?

"In de affaire Ayaan, ook voor de Vara niet gemakkelijk, stond de leiding vierkant achter ons. Dus we kunnen dit soort programma's blijven maken. Dat is belangrijker dan of ik het met iedereen gezellig heb."

Die steun kreeg u ook bij de acties tegen de omroepplannen. Waardoor werd die bij de Vara geboren?

"Omdat ik, nog steeds, bang ben voor de 'ver-NOS-sing' van de publieke omroep. Men poogt bijvoorbeeld voortdurend actualiteitenrubrieken tot verlengstuk van het NOS Journaal te maken. De omroepen zijn er niet voor niets. Ze staan ergens voor."

Toch hebt u voorzegd dat er een keer één omroep in één gebouw komt.

"Voor een vernieuwend Nederland 3 met NPS en VPRO. Wij wilden niet in die verstrooiing mee over al die netten, waardoor alles op elkaar zou gaan lijken. Dat hebben we verloren. Ik blijf tegen het opheffen van de omroepen ten gunste van één grote NOS."

Dan krijgt u wel meer geld voor mooiere programma's.

"Ben ik ongerust over. Ik vraag me af of zo'n grote NOS een kritisch programma als Zembla wil uitzenden en dan ook nog ruimte laat voor bijvoorbeeld VPRO's Tegenlicht, een goeie concurrent nu, juist omdat die internationaler werkt. Gelukkig krijgen we straks 's zondagsavonds op Nederland 3, drie keer Zembla, één keer Reporter van de KRO."

Wat zijn de belangrijkste omroepontwikkelingen in uw dik dertig Vara-jaren?

"Vroeger -ouwe zeur- stonden omroepen voor méér dan nu. We wáren links, hoefden geen objectieve journalistiek. Socialisme bevorderen! De Vara moet ook nu meer opkomen voor mensen die het echt nodig hebben. Minder vrijblijvend. De directeuren Vera Keur en Frans Klein zijn dat met me eens. Destijds werd het personeel daarop geselecteerd. Nu, met al die tijdelijke mensen, geeft het niet wat je vindt, als je maar iemand kan opbellen. Dat komt niet alleen door de commerciëlen, het heeft met de hele samenleving te maken. De Volkskrant was progressief, is nu neutraal, soms zelfs rechts-vooringenomen. Jammer. Zoals de PvdA een middenpartij is. Daarin gaat de omroep mee. Daarmee heb ik, ouwe lul, moeite."

Zei u het grappenderwijs dat u Zembla ook wel bij Talpa zou willen uitzenden?

"Ja; ondenkbaar dat ik naar de commerciëlen zou gaan met zo'n publieke-omroepgezicht."

Zo'n gezicht, en wel dat van Spijkerman, heeft de Vara laatst verruild voor Talpa.

"Ik weet niet of hij daar gelukkig om is, achteraf. Ik zou pas naar Talpa gaan als ik ooit door de ver-NOS-sing mijn programma niet kon handhaven. Als Talpa me dat dan wel zou bieden -ondenkbaar, hoor- moest ik toch nadenken."

Uw kijkcijfers zijn drastisch gedaald. Een vergelijkbare ontwikkeling als bij dagbladen?

"Het eerste seizoen hadden we gemiddeld 305.000 kijkers. In het seizoen 2003-2004 was dat 440.000, nu weer gemiddeld 330.000. Ik zie dus nog veel belangstelling, maar we moeten wel opletten."

U zet aanstaande zondag in elk geval krachtig in met Het complot van 11 september.

"Vijf jaar na 'nine eleven' spitst een aparte internetwereld zich toe op de complottheorieën. Niemand neemt dat serieus. Wij wel. Er zijn twee stromingen: de overheid heeft het bewust georganiseerd, en: de overheid wist het, maar greep niet in. Van het eerste blijft niet veel over, het tweede blijft hangen. Dat moet je aan deze Zembla overhouden: waarom zoeken ze het niet verder uit. Maar wie weet. 'Deep Throat' in de Watergate-affaire heeft ook pas na dertig jaar bekend gemaakt wie hij was. In Nederland voert historicus Lambert Giebels nu, vijftig jaar na dato, een proces om toegang te krijgen tot de archieven van het koninklijk huis om de affaire Greet Hofmans te bestuderen. We moeten niet achter elk complot aanlopen, maar ook niet klakkeloos de overheid geloven en denken dat alles in orde is."

Copyright: Het Parool