Onderzoek 911

Maandag is het 11 september, vijf jaar na de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon, die het aanzien van de wereld voorgoed veranderden. 

Media over de hele wereld hebben afgelopen dagen uitgebreid teruggeblikt op de aanslagen en de gevolgen: de oorlog tegen het terrorisme die ongemeen fel werd ingezet door de Amerikaanse president Bush en zijn Britse evenknie, premier Blair. 

Ook in de krant van vandaag is er veel aandacht voor de aanslagen, terwijl vorige week zaterdag het Betoog een themanummer had over 11 september. 

Toch is het voor sommige lezers niet genoeg. Zij missen in de verslaggeving en verhalen één aspect, de vraag wie er achter de aanslagen zat. Waren het inderdaad kapers, van wie er een overigens op de grond bleef, was het Osama Bin Laden of was het de Amerikaanse overheid die de zaak in scene heeft gezet omwille van de oorlog tegen terreur? 

Deze lezers vinden dat de Volkskrant te weinig vragen stelt bij de toedracht van de aanslagen. Internet en boeken bieden voldoende aanknopingspunten om te twijfelen aan de officiële lezing. Ook het rapport van onafhankelijke onderzoekers dat na jaren van studie verscheen, is in hun ogen niet waardenvrij.

Het internet geeft hen gelijk. Er zijn tienduizenden plaatsen op het web waar wordt getwijfeld aan de officiële lezing. De twee torens kunnen niet in elkaar zijn gestort vanwege die vliegtuigen, er moeten explosieven zijn aangebracht. Het gat in het Pentagon is te klein voor een Boeing. Dat er vliegtuigresten zijn gevonden en lichaamsdelen, die via DNA-technieken zijn gekoppeld aan passagiers van de vlucht, doet daaraan niets af. 

Moet de Volkskrant dat niet alsnog onderzoeken is de vraag, die vrijwel naadloos aansluit op de manier waarop de krant zichzelf graag verkoopt: blijf vragen. 

Het is een interessant dilemma. Moet je alsnog iets onderzoeken wat al uit en te na is uitgezocht? En hoe onderzoek je iets wat niet meer bestaat? De slachtoffers zijn begraven, de piloten eveneens, er zijn geen Twin Towers meer, het Pentagon is herbouwd, de archieven zijn gesloten. Hoe ver reikt de onderzoeksplicht van de redactie? Hoe serieus moet je de vele miljoenen mensen overal ter wereld nemen, die via internet hun twijfels uiten aan de toedracht zoals die officieel is vastgelegd? 

Ik heb al eerder betoogd dat je in ieder geval als redactie het fenomeen niet mag doodzwijgen, zoals je ook moet onderzoeken wat je kunt. Er zijn mensen die twijfelen, dat moet je beschrijven.

Dat is inmiddels ook gedaan, in een artikel waarin ook één cruciale vraag werd beantwoord. Een Delftse hoogleraar in draagconstructies [Vambersky, red.] legde haarfijn uit dat de torens wel degelijk konden instorten als gevolg van de inslag van de toestellen. En de rookpluimen die op internetfilms zijn te zien en daar worden gezien als explosies waarmee Bush het gebouw laat opblazen, zijn volgens deze deskundige stof en puin dat uit de ramen wordt geperst vanwege de toenemende druk. 

Deze zaak, die model staat voor alle andere vragen, is dus wel degelijk onderzocht door de Volkskrant, maar de uitkomst staat twijfelaars niet aan. Zij hadden liever een hoogleraar gezien die hun mening deelt.

En die zijn er ook, zoals bleek uit het artikel. Kennelijk is het in de wetenschap al net zo als in de rest van de wereld: tegenover iedere hoogleraar die het één beweert, staat iemand die zegt dat het anders is, of kan zijn. 

Dat is precies wat het voor een krantenredactie schier onmogelijk maakt zoiets complex te onderzoeken. Het is maar net bij wie je aanklopt, er is kennelijk geen algehele allesomvattende en door iedereen geaccepteerde waarheid, daarvoor is het te diffuus. 

Bovendien heeft iedereen wél met eigen ogen gezien dat de torens werden aangevallen, maar níet wie er achter de stuurknuppel zat: dat vergroot de ruimte voor speculaties over de toedracht. 

Ook voor mij zijn niet alle vragen beantwoord, niet over 11 september en evenmin over zoveel andere grote gebeurtenissen die de wereld veranderden. De wetenschappelijke discussie over de torens leert dat blijven vragen in dit geval niet zal leiden tot meer antwoorden, maar slechts tot meer discussie en nieuwe vragen. De Volkskrant heeft onderzoek gedaan en één vraag beantwoord, doorgaan hetzelfde te bewijzen, lijkt mij geen journalistiek doel op zich. 

Thom Meens