Onderzoek 911

"Nederland verleende politieke steun aan Amerika, dat in 2003 op grond van onjuiste argumenten Irak binnenviel. Daardoor werd de toenmalige regering politiek medeverantwoordelijk voor een interventie die ook geen deugdelijke juridische grondslag had. Het belang van de toekomstige besluitvorming is echter, nog meer dan bij een onderzoek naar Irak, gediend bij een evaluatie van de zogenaamde Artikel 100 procedure.

De procedure is een vinding van toenmalig Tweede Kamerlid Eimert van Middelkoop. Hij diende in het midden van de jaren negentig een motie in die pleitte voor betrokkenheid van het parlement bij de uitzending van militairen. Zijn motie resulteerde in een grondwetswijziging die in 2000 van kracht werd.

Artikel 100 van de grondwet vraagt van de regering de Kamer informatie te verschaffen voordat de krijgsmacht wordt ingezet voor vredesmissies.

De gedachte is dat de inzet van militairen zo belangrijk is dat een zo groot mogelijk draagvlak in de Nederlandse politiek moet bestaan. Op zich een uitstekende gedachte.

Als Nederland een ander land de oorlog verklaart of wanneer de krijgsmacht wordt ingezet in voor de verdediging van de Navo bestaat die informatieplicht niet.

Instemming van het parlement voor een missie is overigens formeel niet nodig, maar door de gegroeide praktijk feitelijk onvermijdelijk. In december vorig jaar pakte Van Middelkoop D66 over deze kwestie nog hard aan. Door geen Kamerdebat af te wachten, maar op voorhand te laten weten tegen de uitzending van militairen naar Uruzgan te zijn, verspeelde die partij volgens de huidige minister ‘een van de kroonjuwelen van de Tweede Kamer’. Dat is juist, maar de hele soap rond de gang naar Urzugan maakte de zwakte van de gegroeide praktijk rond Artikel 100 ook duidelijk. En Van Middelkoop zal met die praktijk als minister volop te maken krijgen. Reden om de gegroeide praktijk nu kritisch te bezien.

De zwakte van de procedure is de tijd tussen het voornemen tot een missie en het daadwerkelijke besluit.

Medio 2005 stelde de regering de Kamer in kennis van het voornemen de wenselijkheid en haalbaarheid van de missie naar Uruzgan te onderzoeken. Het resultaat, de Artikel 100 brief op basis waarvan definitieve besluitvorming plaatsvindt, ging pas eind 2005 naar de Kamer.

Die brief bevatte een goed doortimmerd plan met harde afspraken met bondgenoten. Maar de Artikel 100 procedure eist vrijblijvende plannenmakerij. Want zolang het parlement niet heeft ingestemd, bestaat een plan slechts op papier.

Als Nederland een missie voorbereidt, kunnen andere landen dat niet. En als het Nederlandse parlement alsnog ‘nee’ zegt, kan de hele missie in duigen vallen waardoor Nederland de risee van de internationale gemeenschap wordt. In het geval van Uruzgan zou immers de hele Navo-missie op de tocht komen te staan.

Beter is dat tijdens een debat over de eerste kennisgeving van de missie de Kamer al een definitief ‘nee’ of een voorwaardelijk ‘ja’ uitspreekt.

Dat politieke ‘ja’ blijft ‘ja’ als de omstandigheden ongeveer gelijk blijven. Ook in het prille begin van de planning is er voldoende bekend om tot zo’n politiek oordeel te komen. Als vervolgens blijkt dat Defensie de planning alsnog niet rond krijgt of de operationele risico’s onverhoopt te hoog blijken, kan de minister de missie zelf afblazen of kan de Kamer alsnog ingrijpen. Meer zekerheid over het oordeel van de Kamer is nodig om een herhaling van de soap rond Uruzgan te voorkomen en Nederland de hoon van bondgenoten in de toekomst te besparen.

Rob de Wijk"

Als geheugensteuntje artikel 5 uit de Wet Internationale misdrijven:

Wet internationale misdrijven

5. Hij die zich in geval van een internationaal gewapend conflict schuldig maakt aan een van de volgende feiten:

a. opzettelijk aanvallen richten op burgerobjecten, dat wil zeggen objecten die geen militair doel zijn;

b. opzettelijk een aanval inzetten in de wetenschap dat een dergelijke aanval bijkomstige verliezen aan levens of letsel onder burgers zal veroorzaken of schade aan burgerobjecten of omvangrijke, langdurige en ernstige schade aan het milieu zal aanrichten, die duidelijk buitensporig zou zijn in verhouding tot het te verwachten concrete en directe algehele militaire voordeel;

c. aanvallen of bombarderen, met wat voor middelen ook, van steden, dorpen, woningen of gebouwen die niet worden verdedigd en geen militair doelwit zijn;

d. rechtstreekse of indirecte verplaatsingen door de bezettende mogendheid van delen van haar eigen burgerbevolking naar het bezette grondgebied of de deportatie of het verplaatsen van de gehele of een deel van de bevolking van het bezette grondgebied binnen dat grondgebied of daarbuiten;

e. verklaren dat de rechten en handelingen van onderdanen van de vijandelijke partij vervallen, geschorst of in rechte niet-ontvankelijk zijn;

f. onderdanen van de vijandige partij dwingen deel te nemen aan oorlogshandelingen gericht tegen hun eigen land, ook als zij voor de aanvang van de oorlog in dienst van de oorlogvoerende partij waren;

g. gebruik van gif of giftige wapens;

h. gebruik van verstikkende, giftige of andere gassen en overige soortgelijke vloeistoffen, materialen of apparaten;

i. gebruik van kogels die in het menselijk lichaam gemakkelijk in omvang toenemen of platter en breder worden, zoals kogels met een harde mantel die de kern gedeeltelijk onbedekt laat of voorzien is van inkepingen;

j. wandaden begaan tegen de persoonlijke waardigheid, in het bijzonder vernederende en onterende behandeling;

k. gebruikmaken van de aanwezigheid van een burger of een andere beschermde persoon teneinde bepaalde punten, gebieden of strijdkrachten te vrijwaren van militaire operaties;

l. opzettelijk gebruikmaken van uithongering van burgers als methode van oorlogvoering door hun voorwerpen te onthouden die onontbeerlijk zijn voor hun overleving, waaronder het opzettelijk belemmeren van de aanvoer van hulpgoederen zoals voorzien in de Verdragen van Genève;

m. opzettelijk aanvallen richten op de burgerbevolking als zodanig of op individuele burgers die niet rechtstreeks aan vijandelijkheden deelnemen;

n. opzettelijk aanvallen richten op gebouwen, materieel, medische eenheden en transport, alsmede personeel dat overeenkomstig internationaal recht gebruik maakt van de emblemen van de Verdragen van Genève;

o. opzettelijk aanvallen richten op personeel, installaties, materieel, eenheden of voertuigen, betrokken bij humanitaire hulpverlening of vredesmissies overeenkomstig het Handvest van de Verenigde Naties, zolang deze recht hebben op de bescherming die aan burgers of burgerobjecten wordt verleend krachtens het internationale recht inzake gewapende conflicten;

p. opzettelijk aanvallen richten op gebouwen, bestemd voor godsdienst, onderwijs, kunst, wetenschap of charitatieve doeleinden, historische monumenten, ziekenhuizen en plaatsen waar zieken en gewonden worden samengebracht, mits deze geen militair doelwit zijn;

q. een stad of plaats plunderen, ook wanneer deze bij een aanval wordt ingenomen;

r. kinderen beneden de leeftijd van vijftien jaar bij de nationale strijdkrachten of groepen onder de wapenen roepen of in militaire dienst nemen dan wel hen gebruiken voor actieve deelname aan vijandelijkheden;

s. verklaren dat geen kwartier zal worden verleend; of

t. vernietiging of inbeslagneming van goederen van de tegenpartij tenzij deze vernietiging of inbeslagneming dringend vereist is als gevolg van dwingende omstandigheden van het conflict,

wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie.